Ο Παναγιώτης Κονδύλης για την εποχή μας...

Γιάννης Σταύρου, Κόκκινα καραβια, λάδι σε καμβα

• Δημοσιεύουμε ως έχει το σχόλιο και το άρθρο του Παναγώτη Κονδύλη που αναρτήθηκε στο blog ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΑΥΡΟΥ-ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ και προσυπογράφουμε

__________________________________________________

Στην εποχή της μαζικής δημοκρατίας και του αποβλακωτικού ηδονισμού η επαφή με το έργο μεγάλων στοχαστών ή καλλιτεχνών παλιότερων εποχών καταλήγει να είναι λύση ύστατης ανάγκης.

Τελευταίο καταφύγιο διάλογου, αναζήτησης, παρέας…Ο πρόωρος θάνατος του Κονδύλη πάνω από όλα δημιούργησε ένα δυσαναπλήρωτο συναισθηματικό κενό. Ήταν μια “παρηγοριά” να ξέρεις ότι ο φιλόσοφος ζούσε και σκεφτόταν ανάμεσα μας αυτήν την άσχημη και σκοτεινή περίοδο.

Χαρήκαμε λοιπόν ιδιαίτερα όταν εντελώς τυχαία εντοπίσαμε ένα άρθρο του με τίτλο “Η τεχνική και το ιδεώδες”, στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ που είχε δημοσιευτεί στις 7 Ιουνίου 1998, λίγο πριν από τον θάνατό του. Για άλλη μια φορά, η σκέψη αυτού του μοναδικού στοχαστή θα καταδείξει ανεπανάληπτα την εποχή μας. Επιπλέον σχόλια περιττεύουν. Ας χαρούμε το κείμενο του…

* “Η τεχνική και το ιδεώδες”, Παναγιώτη Κονδύλη

Οι νεότερες συζητήσεις περί τεχνικής στρέφονται γύρω από δύο μεγάλα θέματα. Αφενός πρόκειται για τις επιπτώσεις του τεχνικού τρόπου σκέψης και της τεχνικής πράξης πάνω στην «ουσία» ή στην «ανθρωπιά» του ανθρώπου ως προσώπου· αφετέρου πρόκειται για τις συνέπειες των τεχνικών εξελίξεων σε ό,τι αφορά την ανθρωπότητα ως σύνολο, η οποία αυτή τη φορά ­ καθώς ενδιαφέρει η ζωή και η επιβίωσή της ­ θεωρείται ως συλλογική οντότητα και ως βιολογικό είδος.

Πάνω στα δύο αυτά προβλήματα διατυπώθηκαν όλες οι δυνατές αισιόδοξες ή απαισιόδοξες απόψεις και δεν είναι δυνατό να πει κανείς κάτι σχετικά δίχως να επαναλάβει πράγματα ήδη ειπωμένα. Δεν είναι αυτή η πρόθεσή μας. Εμάς ενδιαφέρει περισσότερο η ενδεικτική σημασία του γεγονός ότι κατά τις τελευταίες δεκαετίες το κέντρο βάρους της συζήτησης μετατοπίστηκε από το πρώτο θέμα στο δεύτερο. Ασφαλώς τα δύο θέματα διασταυρώνονται σε ουσιώδη σημεία, προπαντός αν κάποιος, σκεπτόμενος με το πνεύμα της ανθρωπιστικής παράδοσης, πιστεύει ότι η επιβίωση είναι δυνατή και εύλογη μονάχα ως ηθικά αγαθός βίος. Ωστόσο η διαφορά ανάμεσα στις δύο προβληματικές παραμένει εννοιολογικά σαφής και μεθοδικά χρήσιμη. Και η μετάβαση από το ιδεώδες της ολόπλευρης προσωπικότητας στο ιδεώδες της συλλογικής επιβίωσης σημαδεύει μια βαθιά ιστορική τομή. Η αύξουσα απόσταση ανάμεσα στην ανθρωπιστική και στην τεχνική παιδεία αποτυπώθηκε κατά τη δεκαετία του 1960 στη γνωστή ρήση για τις «δύο κουλτούρες». Η ρήση αυτή γεννούσε την εντύπωση ότι δύο περίπου ισοδύναμες τάσεις αναμετριούνται και η έκβαση της αναμέτρησης παραμένει ανοιχτή. Η τέτοια εντύπωση ήταν απατηλή. Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνικής μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο είχε προδιαγράψει την κατάρρευση της ανθρωπιστικής παιδείας και μόνο η επήρεια του νόμου της αδρανείας διασφάλιζε τη σχετικά μακρά επιβίωση του αστικού πνεύματος μέσα στον κόσμο της μαζικής δημοκρατίας.

Ετσι η κατάρρευση πήρε τη μορφή ανώδυνου θανάτου, τον οποίο ακολούθησε μια πολυτελής κηδεία. Ακριβώς όταν πρωτοδιατυπώθηκε η παραπάνω ρήση, η ανθρωπιστική παιδεία έχανε την τελευταία της μάχη ενάντια στις ενωμένες δυνάμεις της πολιτισμικής επανάστασης και της οικονομίας, οι οποίες, παρά την αντίθεσή τους, ασπάζονταν από κοινού το σύνθημα ότι η παιδεία πρέπει να τεθεί στην υπηρεσία της «πράξης» και της «κοινωνίας». Με τις λέξεις αυτές η κάθε πλευρά εννοούσε βέβαια κάτι διαφορετικό. Δεν ήταν δύσκολο όμως να προβλέψει κανείς τίνος η ερμηνεία θα επικρατούσε.

Αισθητική του παλιατζίδικου

Ωστόσο η πολιτισμική επανάσταση της δεκαετίας του 1960 και του 1970 προχώρησε ακόμη περισσότερο. Υιοθέτησε βασικά μοτίβα της παλαιότερης καλλιτεχνικής avant-garde και προλείανε τον δρόμο του «μεταμοντερνισμού» γκρεμίζοντας τις ιεραρχίες του ανθρωπιστικού παιδευτικού κανόνα και νομιμοποιώντας ό,τι πριν φαινόταν καθημερινό ή τετριμμένο μέσω της σουρεαλιστικής «αισθητικής του παλιατζίδικου». Παράλληλα αποσυντέθηκε το ιδεώδες της προσωπικότητας που θεμελιωνόταν στις ιεραρχίες αυτές, κάνοντας τόπο στην αντίληψη ενός ρευστού εγώ, ανοιχτού σε όλες τις δυνατότητες της «αυτοπραγμάτωσης».

Η πρόθεση ήταν χειραφετητική, όμως το χειροπιαστό αποτέλεσμα ήταν η διαμόρφωση και ενίσχυση των πνευματικών στάσεων οι οποίες συνυφαίνονται με τη λειτουργία μιας μαζικής δημοκρατίας, στηριζόμενης στη μαζική παραγωγή και στη μαζική κατανάλωση. Η αντίθεση ανάμεσα στις «δύο κουλτούρες», υπό την έννοια δύο διαφορετικών παιδευτικών ιδεωδών, διευθετήθηκε έτσι από μόνη της, μολονότι όσοι τράφηκαν με την ανθρωπιστική παιδεία το κατάλαβαν αυτό πολύ αργά και πολύ απρόθυμα. Τη δραστική τούτη λύση την επέβαλαν αντικειμενικοί λόγοι και όχι π.χ. η πρωταρχική και αθεράπευτη ασυμβιβασία της ανθρωπιστικής παιδείας με την τεχνική καθ’ εαυτήν. Μέσα στην αστική - ανθρωπιστική ιεραρχία των πνευματικών αξιών η επιστήμη κατείχε υψηλότατη θέση, στενά δεμένη μαζί της ήταν η τεχνική, και ο μεγάλος τεχνικός ­ είτε ως μοναχικός εφευρέτης είτε ως δαμαστής των φυσικών δυνάμεων για οικονομικούς σκοπούς ­ πρόβαλλε ως νέος Προμηθέας μέσα στο πάνθεο των μεγάλων ατόμων, δίπλα στον καλλιτέχνη και στον φιλόσοφο. Ηταν και ο ίδιος αδρή ενσάρκωση του αστικού ιδεώδους της προσωπικότητας και η εργασία του όφειλε να δημιουργήσει τις υλικές προϋποθέσεις για την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας εν γένει.

Ωστε η τεχνική όφειλε να υπηρετήσει την ανάπτυξη εκείνου το οποίο θεωρούσε κανείς ως άξιο να αναπτυχθεί με βάση το ανθρωπιστικό ιδεώδες της προσωπικότητας. Αυτή ήταν η αστικοφιλελεύθερη σύνθεση τεχνικής και ανθρωπισμού και η μαρξιστική ουτοπία μιας εκτεχνικευμένης κοινωνίας ελεύθερων ολόπλευρων ατόμων δεν ήταν παρά η εσχατολογική εκδοχή τούτης της σύνθεσης. Την τεχνική δεν τη θεωρούσαν ως ύβριν ο αστός ή ο ανθρωπιστής, παρά τη μομφή αυτή τη διατύπωσαν πρώτοι οι πατριαρχικοί αριστοκράτες μεγαλογαιοκτήμονες και οι εκπρόσωποι του κλασικού συντηρητισμού, τον κόσμο των οποίων τον σάρωσε η δεύτερη βιομηχανική επανάσταση. Μεταγενέστεροι εχθροί του φιλελευθερισμού υποστήριξαν, αντίθετα, ότι η τεχνική πρέπει να κατανοηθεί μάλλον ως ειμαρμένη παρά ως ύβρις και ότι η κατάφαση αυτής της ειμαρμένης, πέραν ανθρωπιστικών ελπίδων ή συντηρητικών αρών, θα μπορούσε να καταστήσει τον «Εργάτη» (Jünger) ή τους «Καίσαρες της Βιομηχανίας» (Spengler) ικανούς για μεγάλα ιστορικά επιτεύγματα.

«Δεξιά» και «αριστερά» καταφύγια

Μετά την αποσύνθεση του κλασικού συντηρητισμού η μομφή της ύβρεως παραχείμασε σε διάφορα «δεξιά» και «αριστερά» καταφύγια. Εγινε και πάλι επίκαιρη όταν ο ανταγωνισμός ανάμεσα στις «δύο κουλτούρες» έληξε λόγω ατροφίας της μιας τους και όταν το ζήτημα της τεχνικής άρχισε πλέον να εξετάζεται όχι στην ατομικιστική προοπτική του ανθρωπιστικού παιδευτικού ιδεώδους αλλά κυρίως σε συνάρτηση με τη συλλογική επιβίωση.

Η στροφή αυτή απέρρευσε από έναν διπλό φόβο: τον φόβο μπροστά σε έναν ατομικό πόλεμο και σε μιαν οικολογική κατάρρευση. Και στις δύο περιπτώσεις το παράδοξο είναι ότι όσο μεγαλώνει ο φόβος τόσο πιο απαραίτητη γίνεται η τεχνική, έτσι ώστε αποκλείεται η επιστροφή σε συνθήκες όπου θα έλειπαν όσοι κίνδυνοι γέννησε ακριβώς η τεχνική. Η ύπαρξη των ατομικών όπλων εξανάγκασε καθ’ εαυτήν τους πρωταγωνιστές του Ψυχρού Πολέμου να διευρύνουν και να τελειοποιήσουν τα οπλοστάσιά τους ήδη προκειμένου να διαθέτουν δυνατότητα αποτροπής. Η πιθανότητα και η καταστροφικότητα ενός ατομικού πολέμου αυξανόταν παράλληλα με την προσπάθεια της αποτροπής, δηλαδή της παρεμπόδισης του πολέμου διά μέσου επιπρόσθετης τεχνικής προόδου.

Ο φαύλος κύκλος τερματίστηκε όχι από την εσωτερική λογική αυτής της κατάστασης αλλά από εξωτερικούς παράγοντες, οι οποίοι εξανάγκασαν σε υποχώρηση τον έναν από τους δύο ανταγωνιστές. Πολύ λιγότερο πρέπει να αναμένεται η επέμβαση του από μηχανής θεού στον οικολογικό τομέα. Αν εδώ υπάρχει πράγματι κάποια διέξοδος, αυτή είναι ότι η τεχνική θα εξουδετερώσει η ίδια τις ανεπιθύμητες παρενέργειές της. Παράγει όμως αυτές τις παρενέργειες ακριβώς επειδή η αναπαραγωγή της κοινωνικής ζωής εξαρτάται όλο και περισσότερο από τεχνικές διαδικασίες και εξελίξεις. Ακόμη και οι σφοδρότεροι κατήγοροι της σύγχρονης τεχνικής δεν θα μπορέσουν να αμφισβητήσουν ότι χωρίς υψηλή εκτεχνίκευση θα κατέρρεε ο ανεφοδιασμός των σημερινών μαζικών κοινωνιών. Ηδη η διατροφή έξι (και αύριο οχτώ ή δέκα) δισεκατομμυρίων ανθρώπων καθιστά αναπόδραστες εκτεταμένες τεχνικές επεμβάσεις στη φύση και η οικολογική επιβάρυνση θα αυξηθεί αναγκαστικά στον βαθμό που οι παγκόσμιες καταναλωτικές προσδοκίες θα προσανατολισθούν στο δυτικό πρότυπο.

Ο φόβος μπροστά στις συνέπειες της τεχνικής και οι τεχνικές ανάγκες της κοινωνίας αυξάνονται παράλληλα, ενώ τόσο ο φόβος όσο και οι ανάγκες ανάγονται σε υπαρξιακά - βιολογικά αίτια. Δεν ενδείκνυται πάντοτε να κάνει κανείς την ανάγκη φιλοτιμία, συχνά όμως το απαιτούν οι εκάστοτε ιδεολογικές ανάγκες. Σύμφωνα με τον τρόπο με τον οποίο η σημερινή Δύση κατανοεί και νομιμοποιεί τον εαυτό της, η τεχνική δεν είναι απλώς κάτι κοινωνικά απαραίτητο αλλά επιπλέον συνδέεται και με το δυτικό ιδεώδες περί ελευθερίας. Αφενός αποτελεί, όπως λέγεται, δημιούργημα και συνάμα επιβεβαίωση της ορθολογικότητας εκείνης, η οποία προστατεύει τα πνεύματα από τη σκοταδιστική «μεταφυσική», επομένως ενισχύει πραγματιστικές ή ανεκτικές στάσεις και έτσι εδραιώνει την πλουραλιστική δημοκρατία. Αφετέρου η τεχνική συναρτάται με ένα άλλο έρεισμα της δημοκρατίας, την ελεύθερη οικονομία. Γιατί η τελευταία χρειάζεται οπωσδήποτε την τεχνική πρόοδο και την προωθεί αδιάκοπα μέσω του ανταγωνισμού των επιχειρήσεων.

Αντιδημοκρατικός ανορθολογισμός

Τούτη η άκρως γενναιόδωρη σύνδεση της τεχνικής με μιαν ορθολογικότητα, η οποία τάχα υπηρετεί την ελευθερία, συμβάλλει ασφαλώς στην καθησύχαση των υπαρξιακών φόβων και γεννά το παρήγορο αίσθημα ότι τουλάχιστο κάνει κανείς ό,τι είναι πολιτικά και ηθικά ορθό, έστω και αν δεν γνωρίζει πού μας οδηγεί αυτό το ορθό. Αν δεν υπεισερχόταν ο ιδεολογικός - ψυχολογικός παράγοντας, θα ήσαν ηπιότερες οι μομφές που διατυπώνουν οι φύλακες της political correctness εναντίον της «εχθρότητας προς την τεχνική» ως έκφρασης ενός αντιδημοκρατικού ανορθολογισμού. Οι μομφές αυτές γίνονται τόσο σφοδρότερες όσο περισσότερο απειλεί να διαφύγει κάθε ελέγχου ο φόβος που συνεχίζει να υπάρχει πίσω από τις καθησυχάσεις και τις παρηγόριες. Βέβαια, παρά τις ιδεολογικές υπερασπίσεις της τεχνικής, το γόητρό της έχει μειωθεί στα τελευταία 20 χρόνια.

Πρακτικά αποφασιστικό παραμένει ωστόσο το γεγονός ότι κανείς δεν έχει να προτείνει μια ρεαλιστική εναλλακτική λύση προς την τεχνική πρόοδο. Οσο καθαρότερα διαγράφεται πίσω από τον Προμηθέα ο μαθητευόμενος μάγος τόσο εντείνεται η εξάρτηση από τις εμπνεύσεις του.

Εμπιστεύεται κανείς την τύχη του στην τεχνική χωρίς να την εγκωμιάζει και χωρίς να υπερβαίνει ολοκληρωτικά μιαν εσωτερική δυσπιστία. Οι πλείστοι άνθρωποι στις δυτικές κοινωνίες, αν καθόλου στοχάζονται πάνω σε τέτοια ζητήματα, ελπίζουν προφανώς ότι η τεχνική θα βρει εγκαίρως τις απαιτούμενες λύσεις. Η ελπίδα ως μορφή παραίτησης μοιάζει η ψυχολογικά προσφορότερη διέξοδος, όταν θέλει κανείς να αποφύγει μορφές παραίτησης πολύ χειρότερες. Ετσι κι αλλιώς δεν υπάρχουν πολλές δυνατότητες επιλογής. Αν η τεχνική συνθηκολογήσει σε παγκόσμιο επίπεδο μπροστά στη δημογραφική και στην οικολογική επιβάρυνση, τότε σίγουρα μας περιμένει ο κανιβαλισμός. Υπ’ αυτήν την έννοια ο ανθρωπισμός συνεχίζει να εξαρτάται από την τεχνική. Αλλά ένας ανθρωπισμός ο οποίος με τα νώτα στον τοίχο αγωνίζεται ίσα ίσα για να αποφευχθούν οι χείριστες καταστροφές και να διασωθεί η βιολογική ουσία του είδους «άνθρωπος» είναι γι’ αυτόν και μόνο τον λόγο ένας κολοβωμένος ανθρωπισμός.

Το αστικοφιλελεύθερο ανθρωπιστικό ιδεώδες κατέρρευσε εξαιτίας της τεχνικής προόδου, η οποία κατέστησε δυνατή τη μετάβαση στη μαζική δημοκρατία της μαζικής παραγωγής και της μαζικής κατανάλωσης. Αν παρ’ όλ’ αυτά η τεχνική παραμένει ο έσχατος φύλακας του ανθρωπισμού, ο λόγος είναι ότι στο μεταξύ άλλαξε ριζικά η σημασία του τελευταίου.

Μαζική δημοκρατία και ορθορεξία...

Paul Gauguin, LA ORANA MARIA

Έχει ενδιαφέρον να διαπιστώνει κανείς ότι στην εποχή μας μαζί με όλες τις μαζικές τάσεις που ακολουθούν τις διάφορες μόδες, παρατηρούνται και "μοδάτες" ψυχικές ασθένειες. Ο λόγος για την ψυχογενή "ορθορεξία"...! Σίγουρα θα έχετε συναντήσει πολλούς - άντρες & γυναίκες - που με περίσσια σοβαροφάνεια αποφεύγουν τις διατροφικές "βρωμιές" και κυρήττουν ως νέα θρησκεία την διατροφική καθαρότητα. Παπαγάλοι και ουσιαστικά αμόρφωτοι, με φανατισμό φοντουμεταλικού χαρακτήρα, ψάχνουν για "ανόθευτα προϊόντα" (λες και μπορούν να τα βρουν), κυττούν μετά βδελυγμίας το φαγητό του διπλανού τους, αποφεύγουν σαν τον διάολο τα φάρμακα και τις δυτικές επιστήμες, και διατρανώνουν την πίστη τους στη φύση, τα φυσικά πράγματα κλπ. Ήταν επόμενο λοιπόν δίπλα στους πολιτικά "ορθούς" της μαζικής δημοκρατίας να φυτρώσουν και οι "ορθορεκτικοί"..! Κι επίσης επόμενο ήταν μετά τους ανόητους μαζάνθρωπους να ακολουθήσουν και οι ψυχασθενείς..!

Από μια πρώτη άποψη όλα αυτά φαίνονται αστεία, όμως η συνέχεια τους, συμβαίνει ήδη, δεν έχει καθόλου χιούμορ. Ο φασισμός των μαζανθρώπων είναι προ των πυλών. Το διαπιστώνουμε ήδη με τις εκστρατείες κατά του καπνίσματος. Προσοχή φίλοι, ο φασισμός των αμόρφωτων ηλιθίων είναι πολύ επικίνδυνος. Μην πέσετε στα νύχια και στο στόμα των ορθορεκτικών, των πολιτικά ορθών κλπ. Αλίμονο μας...

Παρουσιάζουμε άρθρο για την ψυχογενή ορθορεξία που ανακαλύψαμε στο ιατρικό περιοδικό ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ. Το δημοσιεύουμε ως έχει, χωρίς περικοπές:

ΠΑΡΑΣΧΑΚΗΣ Α.

Ειδικευόμενος Ψυχίατρος, Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, Χαϊδάρι, Αθήνα

Παθήσεις του ανεπτυγμένου κόσμου: Η περίπτωση της ψυχογενούς ορθορεξίας

ΠΑΡΑΣΧΑΚΗΣ Α.
Ειδικευόμενος Ψυχίατρος, Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής, Χαϊδάρι, Αθήνα

Περίληψη
Τα τελευταία χρόνια, εξ αιτίας και των κοινωνικών πιέσεων, αναδύθηκαν διαταραχές, οι οποίες σχετίζονται άρρηκτα με την εικόνα του σώματός και την φυσική του ευεξία. Μία από αυτές είναι η ψυχόγενής ορθορεξία (ΨΟ). Η πάθηση αυτή, επί του παρόντος, δεν αναγνωρίζεται επίσημα και δεν ταξινομείται ως ανεξάρτητη κλινική οντότητα. Η ορθορεξία χαρακτηρίζεται από την παθολογική εμμονή με την κατανάλωση “βιολογικώς αγνών” τροφών, η οποία οδηγεί σε σημαντικούς διαιτητικούς περιορισμούς, λειτουργική έκπτωση, απώλεια κοινωνικών σχέσεων και συναισθηματικών δεσμών με συνακόλουθη επιδείνωση της ψυχαναγκαστικής εμμονής σχετικά με το φαγητό. Η αντιμετώπιση της διαταραχής συνίσταται σε ψυχοθεραπεία γνωσιακού-συμπεριφορικού τύπου και/ή χορήγηση αντικαταθλιπτικών. Οι πρώτοι “ειδικοί” οι οποίοι έρχονται σε επαφή με τους ασθενείς αυτούς είναι οι διαιτολόγοι και γενικότερα οι επιστήμονες του τομέα της διατροφής. Απαιτείται ευαισθητοποίηση των ειδικών αυτών προκειμένου η πρόληψη να είναι επιτυχής, η διαγνώση έγκαιρη και η αντιμετώπιση αποτελεσματική.

Λέξεις κλειδιά: Διαταραχές πρόσληψης τροφής, ψυχογενής ορθορεξία.

Εισαγωγή

Φαίνεται δύσκολο να πιστέψει κάποιος ότι προβλήματα υγείας μπορεί να προκαλέσει όχι μόνο η απρόσεκτη και άστατη διατροφή αλλά και η πολύ προσεγμένη δίαιτα. Είναι όμως αλήθεια. Η βασανιστική υιοθέτηση ενός “αγνού”, “καθαρού” και “φυσικού” τρόπου διατροφής μπορεί να αποτελέσει συνώνυμο βαρύτατης κοινωνικής δυσλειτουργίας και συναισθηματικών προβλημάτων. Ο όρος “ψυχογενής ορθορεξία” (από τη σύνθεση των ελληνικών λέξεων ”ορθός” -σωστός- και ”όρεξη”) προτάθηκε για πρώτη φορά το 1997, από τον Steven Bratman (ΜD), προκείμενου να περιγράψει τη συγκεκριμένη κλινική εικόνα.

Μέθοδος-Αποτελέσματα

Η αναζήτηση των άρθρων έγινε μέσω pub med, χρησιμοποιώντας τα λήμματα ”orthorexia” και “orthorexia nervosa”. Βρέθηκαν 8 άρθρα, 2 από τη Σουηδία, 1 από τη Γερμανία, 1 από την Ισπανία, 2 από την Ιταλία και 2 από τις ΗΠΑ.

Ταξινομώντας την ορθορεξία

Σύμφωνα με την τρέχουσα ταξινόμηση του DSM-IV, οι διαταραχές πρόσληψης τροφής κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες: Ψυχογενής Ανορεξία, Ψυχογενής Βουλιμία και διαταραχές πρόσληψης τροφής μη προσδιοριζόμενες αλλιώς. Ανάμεσα στις τελευταίες πιθανότατα θα μπορούσε να ενταχθεί και η ορθορεξία, αν και οι αντιρρήσεις επί του θέματος είναι έντονες.

Επιδημιολογικά στοιχεία

Η μόνη κλινική μελέτη πάνω στην ορθορεξία, διεξήχθη στην Ιταλία, στο Πανεπιστήμιο La Sapienza της Ρώμης. Σε 404 άτομα, τα οποία παρουσίαζαν χαρακτηριστικά ψυχαναγκαστικής-καταναγκαστικής (Ψ/Κ) διαταραχής προσωπικότητας και υπερβολική προσοχή στις διαιτητικές τους συνήθειες, 28, ποσοστό 6,9% βρέθηκε να πάσχουν από ΨΟ, κυρίως άνδρες, χαμηλής μόρφωσης¹.

Φαίνεται λοιπόν ότι υποκατηγορία ασθενών με Ψ/Κ χαρακτηριστικά και ιδιαίτερη προσοχή στη δίαιτά τους, είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στην πάθηση αυτή. Χρειάζονται όμως περισσότερες μελέτες, προκείμενου τα αποτελέσματα να είναι ακριβέστερα και επαρκώς τεκμηριωμένα.

Αιτιοπαθογένεια

Πολύ πιθανά η γένεση της διαταραχής προκαλείται από την αλληλοδιαπλοκή γενετικών παραγόντων και περιβαλλοντικών πιέσεων. Η γενετική συνιστώσα μπορεί να ευθύνεται για την καταναγκαστικότητα της συμπεριφοράς, ενώ η κοινωνική επίδραση για το είδος της.

Είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργηθεί η τάση για επιστροφή σε έναν υγιεινό τρόπο ζωής, απαραίτητο συστατικό του οποίου είναι μία διατροφή αγνή, καθαρή και φυσική. Όταν όμως η βασανιστική ενασχόληση με την διατροφή οδηγεί το άτομο σε απομόνωση και λειτουργική έκπτωση, τότε δεν προάγεται ούτε η σωματική ούτε η ψυχολογική του υγεία.

Κλινική εικόνα

Τα άτομα που παρουσιάζουν τη διαταραχή δεν επιθυμούν απαραίτητα να χάσουν βάρος, όσο να νιώσουν ένα αίσθημα ευεξίας και “καθαρότητας”².

Η συμπεριφορά τους χαρακτηρίζεται από ψυχαναγκαστικού τύπου εμμονή στην κατανάλωση βιολογικώς αγνών τροφών, συμπεριφορά η οποία οδηγεί σε σημαντικούς διαιτητικούς περιορισμούς. Οι “ορθορεξικοί” ασθενείς, αποκλείουν τροφές από τη δίαιτά τους, επειδή μπορεί να έχουν χρησιμοποιηθεί κατά την παρασκευή τους εντομοκτόνα, παρασιτοκτόνα, και/ή περιέχουν τεχνητές ουσίες³. Ο φόβος μήπως οι τροφές που πρόκειται να καταναλώσουν έχουν λ.χ φυτοφάρμακα μπορεί να τους οδηγήσει στο σημείο να αναγκάσουν άλλους να τους πλύνουν τα φρούτα ή τα λαχανικά τους, αλλιώς ούτε καν τα αγγίζουν². Ανησυχούν υπερβολικά για τους τρόπους και τα μέσα που χρησιμοποιούνται στην παρασκευή των τροφών, ενώ επιδεικνύουν μία ανίκητη επιθυμία να τρώνε όταν αισθάνονται χαρά, νευρικότητα ή ενοχή¹.

Είναι αξιοσημείωτο ότι όσο πιο αυστηρή και σύνθετη είναι μια δίαιτα, τόσο περισσότερο ελκυστική τη βρίσκουν. Αν παραβιάσουν κάποιον κανόνα της δίαιτάς τους, γίνονται ακόμα αυστηρότεροι με τον εαυτό τους³.

Η εμμονή τους τούς οδηγεί σε απώλεια κοινωνικών συναναστροφών. Δύσκολα προσεγγίζουν άτομα που δεν ενστερνίζονται τις απόψεις τους για την αγνότητα των τροφών, με αποτέλεσμα να οδηγούνται σε απομόνωση και συναισθηματική δυσλειτουργία. Μπορεί να φτάσουν στο σημείο σε γεύματα ή γιορτές να μην καταναλώνουν τίποτα άλλο εκτός από το φαγητό που έχουν φέρει από το σπίτι τους²!

Ως συνέπεια, μία προσπάθεια υιοθέτησης υγιεινής διατροφής, μετεξελίσσεται σε ψυχαναγκαστική ενασχόληση με την ποιότητα των τροφών. Θα μπορούσε να υποτεθεί ότι η τήρηση της δίαιτας για τους ασθενείς αυτούς έχει ένα “αγχολυτικό” αποτέλεσμα.

Οι ορθορεξικοί ασθενείς αποδίδουν ιδιαίτερους χαρακτηρισμούς στις τροφές, οι οποίοι δείχνουν το πώς “αισθάνονται” αναφορικά με αυτές: “επικίνδυνο” είναι ένα προϊόν με συντηρητικά, “τεχνητό” ένα βιομηχανικώς παρασκευασμένο, “υγιεινό” ένα βιολογικώς παραγόμενο¹.

Διαφορική διάγνωση

Συνήθως οι πρώτοι οι οποίοι έρχονται σε επαφή με τα άτομα αυτά είναι οι διαιτολόγοι και γενικότερα οι ειδικοί του τομέα της διατροφής.

Η διαφορική διάγνωση της διαταραχής γίνεται από την παραληρητική διαταραχή, τη ψυχογενή ανορεξία και την ψυχαναγκαστική-καταναγκαστική νεύρωση (υποστηρίζεται αρκετά η πρόταση τόσο η ορθορεξία, όσο και γενικότερα οι διαταραχές πρόσληψης τροφής να ενταχθούν στο ευρύτερο ψυχαναγκαστικό-καταναγκαστικό φάσμα).

Πάντως, οι ορθορεξικοί και οι ανορεξικοί μοιράζονται αρκετά κοινά στοιχεία, όπως την ανάγκη να ακολουθούν αυστηρούς κανόνες και την επιθυμία να νοιώθουν “καθαροί”³.

Πορεία-Πρόγνωση

Σπάνια η διαταραχή θέτει σε κίνδυνο τη ζωή του ασθενή, (όπως λ.χ η ψυχογενής ανορεξία). Έχει όμως αναφερθεί θάνατος γυναίκας, την οποία η αυστηρή δίαιτα την οδήγησε σε τελικού σταδίου καρδιακή ανεπάρκεια [η ίδια ισχυριζόταν ότι αν και επανειλημμένως τής είχαν πει ότι έπασχε από ψυχογενη ανορεξία, η εμμονή της δεν ήταν να χάσει βάρος, όσο το να νοιώθει "καθαρή" και "υγιής" ("pure", "healthy")]³.

Θεραπευτική αντιμετώπιση

Οι περισσότεροι ερευνητές συμφωνούν ότι ο συνδυασμός γνωσιακής-συμπεριφορικής θεραπείας και εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRI’s), όπως σερτραλίνη, παροξετίνη, φλουοξετίνη, είναι ο πλέον δόκιμος στην αντιμετώπιση της διαταραχής³. Οι SSRI’s αποδεδειγμένα είναι αποτελεσματικοί στην αντιμετώπιση των ιδεοληψιών- καταναγκασμών, ανεξάρτητα από την παρουσία ή όχι καταθλιπτικής συνδρομής.

Υπάρχει μία ιδιαίτερη δυσκολία στη θεραπευτική προσέγγιση των ατόμων αυτών. Με δεδομένο ότι τους απασχολεί διαρκώς η αγνότητα της διατροφής τους, μπορεί να τρομοκρατηθούν με την προοπτική φαρμακευτικές ουσίες να “εισέλθουν” στο σώμα τους³.

Εφ’ όσον τελικά αποδεχθούν τη θεραπεία, η ανταπόκριση είναι καλύτερη απ’ ότι σε πάσχοντες λ.χ. από ψυχογενή ανορεξία, λόγω του ότι οι ορθορεξικοί ασθενείς ενδιαφέρονται πολύ για την υγεία τους³.

Πρόληψη

Οι ορθορεξικοί ασθενείς, αρχικά προσεγγίζουν κάποιον επιστήμονα που ασχολείται με θέματα διατροφής. Οι ειδικοί διατροφολόγοι και διαιτολόγοι μπορούν να εντοπίσουν πρώτοι τους ασθενείς αυτούς, εφ’ όσον σκοπός των ορθορεξικών είναι ένα υγιεινό διαιτολόγιο³.

Πρέπει λοιπόν να βρίσκονται σε εγρήγορση και να είναι ενήμεροι για το πού μπορεί να οδηγήσει ο “διαιτητικός εξτρεμισμός”. Μπορούν να δράσουν προληπτικά, κατευθύνοντας έγκαιρα τα άτομα αυτά για θεραπεία, είτε σε κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας μόνο, ή σε συνδυασμό και με έναν ιατρό πρωτοβάθμιας φροντίδας.

Δημιουργούνται ταυτόχρονα νέες ανάγκες. Απαιτείται έρευνα, ώστε να εκτιμηθεί η έκταση της υιοθέτησης τέτοιων συμπεριφορών, η επίδρασή τους στην υγεία του ατόμου καθώς και ο ρόλος των παραγόντων κινδύνου στην εμφάνισή τους. Με τα αποτελέσματα των μελετών αυτών, μπορούν να αναπτυχθούν στρατηγικές επέμβασης και πρόληψης με σκοπό την αποτροπή εμφάνισης δυσλειτουργικών καταστάσεων.

---

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Donini LM, Marsili D, Graziani MP, Imbriale M, Cannella C. Orthorexia nervosa: a preliminary study with a proposal for diagnosis and an attempt to measure the dimension of the phenomenon. Eat Weight Disord. 2004 Jun; 9(2): 151-7.
2. Mathieu J. What is orthorexia? J Am Diet Assoc. 2005 Oct; 105(10): 1510-2.
3. Catalina Zamora ML , Bote Bonaechea B, Garcia Sanchez F, Rios Rial B. Orthorexia nervosa. A new eating behavior disorder? Actas Esp Psiquiatr. 2005 Jan-Feb; 33(1): 66-8.
4. Stahl S. Essential Psychopharmacology, 2nd edition, Cambridge University Press; pp 336-346.
5. Cartwright MM. Eating disorder emergencies: understanding the medical complexities of the hospitalized eating disordered patient. Crit Care Nurs Clin North Am. 2004 Dec; 16(4) : 515-30. Review.
6. Rossner S. Orthorexia nervosa-a new disease? Lakartidningen. 2004 Sep 9; 101(37): 2835. Swedish.
7. Mader U. Orthorexia-the addiction to nourishing oneself “healthfully”. Dtsch Med Wocheschr. 2004 Apr 2; 129(14): 728.
8. Nyman H. A direct question: Is orthorexia a correct word for a wrong concept? Lakartidningen. 2002 Jan 31; 99(5): 423-4.
9. Donini LM, Marsili D, Graziani MP, Imbriale M, Cannella C. Orthorexia nervosa: Validation of a diagnosis questionnaire. Eat Weight Disord. 2005 Jun; 10(2): 28-32.

ΕΝΙΣΧΥΣΤΕ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΘΙΒΕΤ !

ΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΘΙΒΕΤ - ΕΝΙΣΧΥΣΤΕ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΘΙΒΕΤ

'Tibet is a human rights issue as well as a civil and political rights issue. But there's something else too - Tibet has a precious culture based on principles of wisdom and compassion. This culture addresses what we lack in the world today; a very real sense of inter-connectedness. We need to protect it for the Tibetan people, but also for ourselves and our children.'

- Richard Gere, Chairman of the Board of the International Campaign for Tibet

For centuries Tibet, a vast high altitude plateau between China and India, remained remote from the rest of the world with a widely dispersed population of nomads, farmers, monks and traders. Tibet had its own national flag, its own currency, a distinct culture and religion, and controlled its own affairs. In 1949, following the foundation of the Chinese Communist state, the People's Liberation Army invaded Tibet and soon overpowered its poorly equipped army and guerilla resistance.

Tibet is important to China for strategic and economic reasons and because of the Communist Party's imperialist ambitions. In China today, it is a serious offence to say that Tibet is separate from China.

In March 1959, Tibetans rose up against the Chinese occupiers. The uprising was brutally crushed and the Tibetan leader, His Holiness the XIV Dalai Lama, escaped to India, followed by more than 80,000 Tibetans. Tens of thousands of Tibetans who remained were killed or imprisoned. Untold numbers, but at least hundreds of thousands, of Tibetans have died as a direct result of China's policies since 1949 - through starvation, torture and execution.

Marginalisation and exclusion

Fifty years after China's invasion, Beijing is intensifying its control over Tibet and its approximately six million Tibetans.

Tibetans are facing increasing marginalization as their economy becomes integrated with China and its population of 1.3 billion. They are losing out under the 'Western development' strategy, a massive campaign launched in 1999 to improve infrastructure in China's thinly-populated west, including Tibetan areas of China. The Chinese government has constructed a railway across the Tibetan plateau to Tibet's capital, Lhasa, which will increase the numbers of Chinese commercial migrants into Tibet, resulting in the further militarization of the region and accelerating the exploitation of Tibet's natural and mineral resources

China's fast track economic policies in Tibet, based on a political agenda, are directly linked to the repression of the Tibetan people. They are the most serious modern threat to the survival of Tibet's unique religious, cultural and linguistic identity.

The Chinese government claims that it is pouring money into health and education to benefit Tibetans. But the majority of Tibetans who live in rural areas do not have access to adequate or affordable health care and are still suffering from easily treatable conditions such as malnutrition, diarrhea, pneumonia, or even the plague.

Education facilities and opportunities for the Tibetan children are minimal and many Tibetan parents cannot afford schooling So they send their children into exile to study at Tibetan schools in India. Often education that is available in Tibet suppresses Tibetan religious or linguistic identity.

Religion and culture

Approximately 6,000 monasteries, nunneries and temples, and their contents were partially or fully destroyed from the period of the Chinese invasion and during the Cultural Revolution

The repression of Tibet's culture and religion continues today. Tibetan Buddhism is an integral element of Tibetan national identity, and measures used to implement Chinese government religious policy have been harsh.

China, which promotes atheism, aims to undermine the Dalai Lama's influence in Tibet and maintains strict control over monasteries and nunneries. Political campaigns or "patriotic re-education" require forced denunciations of the Dalai Lama, and there are restrictions on religious pilgrimages. Obtaining a religious education remains extremely difficult or impossible in Tibet.

Tibet's religious heritage has made a profound impact worldwide and has a unique contemporary relevance. The Dalai Lama has pioneered a dialogue with scientists on human consciousness, drawing on ancient Buddhist texts, and Tibetan Buddhist lamas teach across the globe.

The tradition of peaceful co-existence in pre-occupation Tibet among Tibetan Buddhists and Muslims serves as a model of religious tolerance, and the Dalai Lama's efforts to promote interfaith understanding continues to this day.

Over the past 50 years, Tibetans have expressed their resistance to Chinese rule through the assertion of their cultural and religious identity. Following the Cultural Revolution, they rebuilt monasteries and temples in Tibetan communities. Today, Tibetans worship at secret shrines to the Dalai Lama, express their dissent through pop music or poetry and protect their Tibetan identity by keeping their language and traditions alive.

Political repression

The Chinese government severely restricts the rights of Tibetans to exercise human rights as provided in the Chinese constitution, including the freedoms of speech, press, association, and religion. Reading an autobiography of the Dalai Lama or talking about freedom to friends in Tibet can be classified as 'endangering state security'.

Tibetan political prisoners endure harsh prison conditions, including torture, deprivation of food and sleep, and long periods in isolation cells.

"When they were torturing us it was literally as if they were trying to kill us. Prison guards would hit and beat with all their strength. Once after we all shouted 'Long live the Dalai Lama' they started to kick and beat us so much that the ground was covered in blood."

- Ngawang Sangdrol, 28, paroled in 2002 after 11 years in prison for peaceful protests

Environment

With an average elevation of 14,000 feet, Tibet is the highest country on earth. Tibet's fragile high-altitude environment is increasingly endangered by China's exploitative policies.

This matters to the rest of Asia and the world. Five of Asia's great rivers have their headwaters in Tibet and nearly half the world's population lives downstream. Deforestation in Tibet has already been linked to severe floods in the lower reaches of the Yangtze in China.

The high plains, forests and mountains of Tibet are home to rare and endangered wildlife such as the snow leopard, blue sheep and Tibetan antelope (chiru). Due to extensive resource extraction, poaching and unsustainable development, these ecosystems and many of their species are now endangered.

The forced settlement of nomads is wiping out a unique way of life, increasing poverty and contributing to grassland degradation.

ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΘIΒΕΤ - FREE TIBET 2008

ΚΙΝΑ: Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΦΥΛΑΚΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Σχόλιο για τους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Πεκίνο.

Η κραυγή «Free Tibet» για ένα «ελεύθερο Θιβέτ» ακολουθεί την έρμη την ολυμπιακή φλόγα όχι από χώρα σε χώρα, αλλά από καταφύγιο σε καταφύγιο. Ολο σε κάτι αποθήκες την κρύβουν για να τη σώσουν από το... σβήσιμο, το θέμα όμως είναι ότι οι Θιβετιανοί δύσκολα (θα) πληροφορούνται όσα συμβαίνουν έτσι αποκλεισμένοι όπως είναι από τους Κινέζους. Λογοκρισία σε Τύπο και τηλεόραση, λογοκρισία ακόμα και στο Ιντερνετ.

Ευτυχώς όμως υπάρχει το «Voice Of Tibet», «Η Φωνή του Θιβέτ», που επιμένει να στέλνει τα νέα στην πατρίδα. Ενας 100% ελεύθερος ραδιοσταθμός που ακούγεται μέσω της ηλεκτρονικής διεύθυνσης www.vot.org. Αν και οι άμεσα ενδιαφερόμενοι, οι αποκλεισμένοι κάτοικοι του Θιβέτ δηλαδή, τον ακούνε από τα βραχέα που μπορεί μεν να μοιάζουν... αρχαία, αλλά στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι χίλιες φορές καλύτερα από κάθε εξελιγμένη τεχνολογία. Και δεν καταλαβαίνουν ούτε από λογοκρισίες ούτε από τίποτε. Το σήμα του σταθμού φτάνει παντού χωρίς κανείς να μπορεί να το διακόψει και είναι από τις ελάχιστες δυνατότητες που έχουν οι Θιβετιανοί για original ελεύθερη ενημέρωση.

Τα στούντιο έχουν στηθεί σε Ινδία και Νορβηγία και η ίδρυσή του, μια δεκαετία πριν, οφείλεται σε τρεις νορβηγικές μη κυβερνητικές οργανώσεις. Μεταδίδει 24ωρο πρόγραμμα στη θιβετιανή και την κινεζική γλώσσα και παρέχει ενημέρωση για όλα όσα συμβαίνουν εντός κι εκτός συνόρων. Εκδηλώσεις συμπαράστασης στους αποκλεισμένους αλλά αδούλωτους πορτοκαλί μοναχούς, διαμαρτυρίες ενάντια στο αντιδημοκρατικό καθεστώς της Κίνας, δελτία ειδήσεων σε διάφορες γλώσσες καθώς και τα μηνύματα του Δαλάι Λάμα. Και μιλάμε για γεγονότα που συμβαίνουν μέσα στο Θιβέτ και δεν επιτρέπεται να κυκλοφορήσουν ούτε καν μέσω των κινητών τηλεφώνων.

________________________________________

*από δημοσίευμα στην εφημερίδα "ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ"